برهم خوردن نامزدی همیشه به معنای پایان اختلافات میان دختر و پسر نیست؛ گاهی پس از منتفی شدن ازدواج، موضوعاتی مانند پس گرفتن طلا، حلقه نامزدی، هدایای گران قیمت و سایر کادوهایی که در دوران آشنایی و نامزدی ردوبدل شده اند، به یک اختلاف حقوقی تبدیل می شوند. در چنین شرایطی، این سؤال مطرح می شود که آیا پس از به هم خوردن نامزدی می توان هدایای داده شده را پس گرفت و قانون درباره استرداد طلا و سایر کادوهای نامزدی چه حکمی دارد؟ قانون مدنی در ماده ۱۰۳۷ به این موضوع پرداخته و شرایط مشخصی را برای مطالبه هدایای دوران نامزدی در نظر گرفته است. در این مقاله بررسی می کنیم که کدام هدایا قابل استرداد هستند، تکلیف هدایای مصرف شده یا فروخته شده چیست و برای پس گرفتن کادوهای نامزدی از چه مسیر قانونی باید اقدام کرد.
تکلیف هدایای دوران نامزدی بعد از برهم خوردن نامزدی چیست؟ شرایط پس گرفتن طلا، حلقه و کادوهای نامزدی
برهم خوردن نامزدی ممکن است علاوه بر آثار عاطفی، اختلافات حقوقی مختلفی را نیز میان دختر و پسر و خانواده های آن ها ایجاد کند. یکی از رایج ترین این اختلافات، تعیین تکلیف هدایایی است که در دوران نامزدی با هدف ازدواج و تشکیل زندگی مشترک به یکدیگر داده شده اند. برای مثال، ممکن است مرد در دوران نامزدی برای همسر آینده خود طلا، انگشتر، ساعت یا تلفن همراه خریده باشد و پس از منتفی شدن ازدواج، خواستار پس گرفتن آن ها شود. از طرف دیگر، ممکن است خانواده دختر نیز درباره هدایایی که در مراسم خواستگاری یا نامزدی دریافت کرده اند، با چنین درخواستی روبه رو شوند.
اما آیا پس گرفتن هدایای دوران نامزدی از نظر قانونی امکان پذیر است؟ آیا مرد می تواند بعد از به هم خوردن نامزدی، طلاهایی را که برای دختر خریده است پس بگیرد؟ تکلیف حلقه نامزدی، هدایا و وسایلی که مصرف شده اند چیست؟ اگر هدیه از بین رفته یا فروخته شده باشد، آیا امکان مطالبه قیمت آن وجود دارد؟
قانون مدنی ایران برای پاسخ به این پرسش ها، در ماده ۱۰۳۷ مقررات مشخصی در نظر گرفته است. بر اساس این ماده، هر یک از نامزدها در صورت برهم خوردن وصلت موردنظر، می توانند هدایایی را که برای ازدواج به طرف مقابل یا پدر و مادر او داده اند مطالبه کنند. البته این حق در تمام موارد یکسان نیست و نوع هدیه، وضعیت موجود بودن آن و علت از بین رفتنش در امکان استرداد تأثیر دارد.
در ادامه، شرایط قانونی پس گرفتن هدایای نامزدی، نحوه مطالبه طلا و سایر کادوها، تکلیف هدایای مصرف شده و مراحل طرح دعوای استرداد هدایا را بررسی می کنیم.
قانون پس گرفتن هدایای دوران نامزدی چیست؟
مهم ترین مقرره قانونی درباره استرداد هدایای دوران نامزدی، ماده ۱۰۳۷ قانون مدنی است. این ماده به هر یک از نامزدها اجازه می دهد در صورت برهم خوردن وصلت موردنظر، هدایایی را که برای ازدواج به طرف مقابل یا پدر و مادر او داده اند مطالبه کنند.
بنابراین برخلاف تصور برخی افراد، حق مطالبه هدایا فقط متعلق به مرد نیست و زن نیز در شرایط قانونی می تواند هدایایی را که به نامزد خود یا والدین او داده است پس بگیرد.
بر اساس ماده ۱۰۳۷ قانون مدنی:
«هر یک از نامزدها می تواند در صورت بهم خوردن وصلت منظور هدایائی را که به طرف دیگر یا ابوین او برای وصلت منظور داده است مطالبه کند. اگر عین هدایا موجود نباشد مستحق قیمت هدایائی خواهد بود که عادتا نگاه داشته می شود مگر اینکه آن هدایا بدون تقصیر طرف دیگر تلف شده باشد.»
با توجه به مفاد این ماده، برای مطالبه هدایای نامزدی باید به چند نکته توجه کرد:
- نامزدی باید به هم خورده باشد و ازدواج موردنظر انجام نشود.
- هدایا باید با هدف و انگیزه ازدواج به طرف مقابل یا والدین او داده شده باشند.
- اگر خود هدیه موجود باشد، امکان مطالبه همان مال وجود دارد.
- اگر هدیه موجود نباشد، مطالبه قیمت آن فقط درباره هدایایی امکان پذیر است که عرفاً نگهداری می شوند.
- اگر هدیه بدون تقصیر دریافت کننده از بین رفته باشد، نمی توان قیمت آن را بر اساس این ماده مطالبه کرد.
در نتیجه، صرف اینکه شخصی در دوران نامزدی هدیه ای به طرف مقابل داده باشد، به این معنا نیست که در هر شرایطی می تواند ارزش مالی آن را پس بگیرد. دادگاه باید با توجه به نوع هدیه، علت دریافت آن، وضعیت موجود بودن و سایر شرایط قانونی درباره استرداد تصمیم بگیرد.
آیا بعد از به هم خوردن نامزدی می توان طلا و جواهرات را پس گرفت؟
یکی از مهم ترین پرسش ها درباره استرداد هدایای نامزدی، وضعیت طلا و جواهراتی است که معمولاً در دوران آشنایی، خواستگاری یا نامزدی به دختر هدیه داده می شوند.
برای مثال، ممکن است مرد در مناسبت هایی مانند تولد، سالگرد آشنایی یا مراسم نامزدی برای دختر طلا، گردنبند، دستبند، گوشواره یا انگشتر خریده باشد. در صورتی که ازدواج منتفی شود، این سؤال مطرح می شود که آیا مرد می تواند طلاهای خریداری شده را پس بگیرد؟
پاسخ به این سؤال به شرایط ماده ۱۰۳۷ قانون مدنی بستگی دارد. طلا و جواهرات معمولاً از جمله اموالی هستند که عرفاً نگهداری می شوند و با مصرف معمول از بین نمی روند. بنابراین اگر طلاها در زمان مطالبه همچنان موجود باشند، امکان درخواست استرداد عین آن ها وجود دارد.
حتی اگر طلاها دیگر در اختیار دریافت کننده نباشند، باید بررسی شود که آیا از بین رفتن یا خارج شدن آن ها از دسترس، ناشی از تقصیر او بوده است یا خیر. در صورت وجود شرایط قانونی، امکان مطالبه قیمت هدایا نیز مطرح می شود.
برای مثال:
- اگر مرد یک دستبند طلا به دختر هدیه داده و دستبند همچنان موجود باشد، می تواند استرداد همان دستبند را درخواست کند.
- اگر دختر طلا را فروخته باشد، ممکن است با توجه به شرایط ماده ۱۰۳۷، مطالبه قیمت آن مطرح شود.
- اگر طلا بدون تقصیر دختر از بین رفته باشد، امکان مطالبه قیمت آن بر اساس این ماده وجود ندارد.
نکته مهم این است که برای استرداد طلاهای دوران نامزدی، صرف ادعای هدیه دادن کافی نیست و شخصی که درخواست استرداد را مطرح می کند باید بتواند اصل هدیه دادن و ارتباط آن با وصلت موردنظر را اثبات کند.
تکلیف حلقه نامزدی بعد از به هم خوردن نامزدی چیست؟
حلقه نامزدی یکی از رایج ترین هدایایی است که میان دختر و پسر ردوبدل می شود. در بسیاری از موارد، پس از برهم خوردن نامزدی، درباره مالکیت حلقه و امکان پس گرفتن آن اختلاف ایجاد می شود.
از نظر حقوقی، حلقه نامزدی نیز در صورتی که با هدف ازدواج به طرف مقابل داده شده باشد، می تواند مشمول ماده ۱۰۳۷ قانون مدنی قرار بگیرد.
بنابراین اگر حلقه نامزدی از طرف مرد به دختر هدیه شده باشد و ازدواج انجام نشود، مرد می تواند با رعایت شرایط قانونی، استرداد حلقه را درخواست کند. همین حکم درباره حلقه ای که زن به مرد هدیه داده نیز قابل بررسی است.
البته باید میان حلقه ای که به عنوان هدیه داده شده و حلقه ای که صرفاً برای استفاده موقت یا امانت در اختیار طرف مقابل قرار گرفته است تفاوت قائل شد. در حالت دوم، ممکن است موضوع از نظر حقوقی مشمول مقررات امانت یا توافق طرفین باشد و صرفاً بر اساس مقررات هدیه بررسی نشود.
همچنین اگر حلقه به عنوان بخشی از یک توافق خاص و در برابر دریافت هدیه دیگری داده شده باشد، ماهیت حقوقی توافق باید جداگانه بررسی شود.
آیا می توان گوشی، ساعت و سایر کادوهای دوران نامزدی را پس گرفت؟
هدایای دوران نامزدی فقط به طلا و جواهرات محدود نمی شوند. گاهی افراد در این دوران هدایایی مانند تلفن همراه، ساعت، لپ تاپ، وسایل شخصی، لوازم تزئینی یا کالاهای گران قیمت دیگری به یکدیگر می دهند.
برای تعیین تکلیف این هدایا باید به دو موضوع توجه کرد:
۱. آیا خود هدیه همچنان موجود است؟
۲. آیا هدیه از جمله اموالی است که عرفاً نگهداری می شوند؟
اگر هدیه همچنان موجود باشد، اصل بر امکان درخواست استرداد آن در چارچوب ماده ۱۰۳۷ است؛ البته به شرط اینکه شرایط قانونی و ارتباط آن با وصلت موردنظر احراز شود.
برای مثال، اگر مرد در دوران نامزدی یک تلفن همراه برای دختر خریده باشد و پس از برهم خوردن نامزدی، گوشی همچنان موجود باشد، امکان مطالبه همان گوشی قابل بررسی است.
اما اگر گوشی فروخته شده یا از بین رفته باشد، موضوع مطالبه قیمت آن مطرح می شود. در این حالت، باید بررسی کرد که آیا این مال عرفاً از اموالی بوده که نگهداری می شوند و آیا از بین رفتن آن با تقصیر دریافت کننده ارتباط داشته است یا خیر.
بنابراین نمی توان درباره تمام هدایا یک حکم یکسان صادر کرد و شرایط هر مال باید به صورت جداگانه بررسی شود.
آیا هدایای مصرف شده دوران نامزدی قابل استرداد هستند؟
یکی از نکات مهم در قانون استرداد هدایای نامزدی، تفاوت میان هدایای مصرف شدنی و هدایایی است که عرفاً نگهداری می شوند.
بر اساس ماده ۱۰۳۷ قانون مدنی، اگر عین هدیه موجود نباشد، تنها قیمت هدایایی قابل مطالبه است که عرفاً نگهداری می شوند؛ بنابراین درباره هدایای مصرف شدنی نمی توان به سادگی درخواست مطالبه قیمت را مطرح کرد.
برای مثال، موارد زیر معمولاً در گروه هدایای مصرف شدنی قرار می گیرند:
- گل و دسته گل
- شیرینی و شکلات
- مواد خوراکی
- میوه و سایر اقلام مصرفی
- هدایایی که ماهیت آن ها با استفاده معمول از بین می رود.
در مقابل، هدایایی مانند طلا، جواهرات، ساعت و برخی وسایل با دوام معمولاً قابلیت نگهداری دارند.
برای مثال، اگر مرد در دوران نامزدی برای دختر دسته گل یا جعبه شیرینی خریده باشد، پس از مصرف شدن آن ها نمی تواند به استناد ماده ۱۰۳۷ قیمت این اقلام را مطالبه کند.
اما اگر هدیه ای مانند انگشتر طلا همچنان موجود باشد، شرایط قانونی استرداد آن متفاوت خواهد بود.
نکته قابل توجه این است که تشخیص اینکه یک هدیه عرفاً قابل نگهداری است یا خیر، به ماهیت مال و اوضاع واحوال پرونده بستگی دارد و نباید صرفاً بر اساس نام یا قیمت هدیه درباره آن تصمیم گرفت.
در صورتی که پس از برهم خوردن نامزدی درباره مصرف شدن هدایا یا امکان مطالبه قیمت آن ها اختلافی ایجاد شود، بررسی نوع هدیه و شرایط تحویل و از بین رفتن آن اهمیت زیادی دارد؛ زیرا تشخیص اینکه یک مال عرفاً قابلیت نگهداری داشته یا جزو اقلام مصرف شدنی محسوب می شود، می تواند در نتیجه رسیدگی قضایی مؤثر باشد.
افرادی که در رشت با چنین اختلافاتی روبه رو هستند، می توانند پیش از طرح دعوا، از طریق بررسی شماره وکیل طلاق رشت و دریافت مشاوره حقوقی تخصصی، درباره امکان استرداد هدایا، مدارک موردنیاز و نحوه پیگیری قانونی درخواست خود اطلاعات دقیق تری کسب کنند.
اگر هدایای دوران نامزدی فروخته شده باشند، آیا امکان مطالبه قیمت آن ها وجود دارد؟
گاهی دریافت کننده هدیه پس از دریافت آن، مال را می فروشد یا به شخص دیگری منتقل می کند. در چنین شرایطی، ممکن است طرف مقابل برای پس گرفتن هدیه یا دریافت ارزش مالی آن اقدام کند.
مطابق ماده ۱۰۳۷ قانون مدنی، اگر عین هدیه موجود نباشد، مطالبه قیمت هدایایی که عرفاً نگهداری می شوند امکان پذیر است؛ مگر اینکه هدیه بدون تقصیر دریافت کننده تلف شده باشد.
بنابراین اگر شخصی طلا یا جواهری را که در دوران نامزدی دریافت کرده فروخته باشد، فروش آن لزوماً باعث از بین رفتن امکان مطالبه قیمت نمی شود.
برای مثال، فرض کنید مرد در دوران نامزدی یک گردنبند طلا به دختر هدیه داده است. پس از برهم خوردن نامزدی مشخص می شود که دختر گردنبند را فروخته و دیگر امکان تحویل همان مال وجود ندارد.
در این شرایط، مرد می تواند با استناد به ماده ۱۰۳۷ قانون مدنی، در صورت احراز شرایط قانونی، قیمت هدیه را مطالبه کند.
البته باید توجه داشت که فروش مال و تلف شدن آن دو مفهوم کاملاً یکسان نیستند. در هر پرونده باید وضعیت حقوقی مال، علت خروج آن از دسترس و شرایط مسئولیت دریافت کننده بررسی شود.
اگر هدیه دوران نامزدی گم شود یا بدون تقصیر از بین برود، چه حکمی دارد؟
یکی از استثناهای مهم ماده ۱۰۳۷ قانون مدنی مربوط به زمانی است که هدیه بدون تقصیر دریافت کننده از بین رفته باشد.
برای مثال، فرض کنید مرد یک ساعت گران قیمت به دختر هدیه داده است، اما ساعت در اثر حادثه ای غیرقابل انتساب به دختر از بین می رود.
در چنین شرایطی، اگر ثابت شود که از بین رفتن هدیه بدون تقصیر دریافت کننده بوده است، نمی توان قیمت آن را بر اساس ماده ۱۰۳۷ مطالبه کرد.
بنابراین قانون میان دو وضعیت تفاوت قائل شده است:
۱. از بین رفتن هدیه با تقصیر دریافت کننده: اگر مال عرفاً نگهداری شدنی باشد و از بین رفتن آن با تقصیر دریافت کننده ارتباط داشته باشد، امکان مطالبه قیمت آن وجود دارد.
۲. از بین رفتن هدیه بدون تقصیر دریافت کننده: اگر هدیه بدون تقصیر طرف مقابل تلف شده باشد، مطالبه قیمت آن بر اساس ماده ۱۰۳۷ امکان پذیر نیست.
در نتیجه، صرف موجود نبودن هدیه برای مطالبه قیمت کافی نیست و علت از بین رفتن آن نیز اهمیت دارد.
اگر نامزدی به ازدواج و عقد نکاح منجر شود، آیا باز هم می توان هدایای دوران نامزدی را پس گرفت؟
این موضوع یکی از مهم ترین نکات حقوقی در زمینه استرداد هدایای نامزدی است.
باید توجه داشت که مقررات ماده ۱۰۳۷ قانون مدنی برای زمانی پیش بینی شده است که وصلت موردنظر به هم بخورد و ازدواج انجام نشود.
بنابراین اگر دختر و پسر با یکدیگر ازدواج کنند و پس از مدتی زندگی مشترک، اختلافاتی میان آن ها به وجود بیاید، نمی توان صرفاً با استناد به ماده ۱۰۳۷، هدایایی را که در دوران نامزدی داده شده اند پس گرفت.
در این وضعیت، موضوع تابع مقررات عمومی هبه و سایر توافقات احتمالی طرفین خواهد بود.
برای مثال، اگر مرد پیش از ازدواج یک سرویس طلا به همسر آینده خود هدیه داده باشد و پس از ازدواج و شروع زندگی مشترک تصمیم به طلاق بگیرد، نمی تواند صرفاً به دلیل اینکه طلاها را در دوران نامزدی خریده است، استرداد آن ها را مطالبه کند.
در چنین پرونده ای باید ماهیت حقوقی هدیه، شرایط هبه و مقررات ماده ۸۰۳ قانون مدنی بررسی شود.
اداره کل حقوقی قوه قضاییه نیز در نظریه مشورتی شماره ۷/۱۴۰۰/۱۳۲۴ مورخ ۱۴۰۰/۱۱/۲۰ اعلام کرده است که وقتی نامزدی به عقد نکاح منجر شده باشد، هدایای دوران نامزدی از شمول ماده ۱۰۳۷ خارج می شوند و استرداد آن ها باید با توجه به قواعد عمومی هبه و شرایط قانونی مربوط بررسی شود.
بنابراین تفاوت مهمی میان دو وضعیت وجود دارد:
- برهم خوردن نامزدی پیش از عقد نکاح: امکان استرداد هدایا با رعایت ماده ۱۰۳۷ وجود دارد.
- اختلاف و جدایی پس از عقد نکاح: استرداد هدایا تابع قواعد عمومی هبه و سایر مبانی حقوقی است.
آیا زن هم می تواند هدایایی را که در دوران نامزدی به مرد داده است پس بگیرد؟
بله. حق استرداد هدایای نامزدی در قانون مدنی به مرد اختصاص ندارد و زن نیز می تواند در صورت برهم خوردن وصلت موردنظر، هدایایی را که به نامزد خود یا والدین او داده است مطالبه کند.
برای مثال، ممکن است زن در دوران نامزدی برای مرد ساعت، انگشتر، لباس یا وسیله ای گران قیمت خریده باشد. اگر ازدواج انجام نشود، زن نیز می تواند با رعایت شرایط ماده ۱۰۳۷، استرداد هدایا را درخواست کند.
البته همانند مرد، زن نیز باید بتواند هدیه دادن مال و ارتباط آن با وصلت موردنظر را اثبات کند.
همچنین اگر عین هدیه موجود نباشد، امکان مطالبه قیمت آن به شرایط قانونی مربوط به نگهداری عرفی هدیه و علت از بین رفتن آن بستگی دارد.
آیا خانواده دختر باید هدایای دوران نامزدی را پس بدهند؟
در برخی موارد، هدایای دوران نامزدی مستقیماً به دختر داده نمی شوند، بلکه مرد در مراسم خواستگاری یا مناسبت های مختلف، هدایایی را به پدر و مادر دختر تقدیم می کند.
برای مثال، ممکن است مرد در مراسم خواستگاری برای مادر دختر طلا، لباس یا هدیه دیگری تهیه کند یا در مناسبت های خانوادگی هدایایی به والدین نامزد خود بدهد.
ماده ۱۰۳۷ قانون مدنی به صراحت امکان مطالبه هدایایی را که هر یک از نامزدها برای وصلت موردنظر به طرف مقابل یا پدر و مادر او داده اند، پیش بینی کرده است.
بنابراین اگر مرد هدیه ای را با هدف ازدواج به پدر یا مادر دختر داده باشد، در صورت برهم خوردن نامزدی، امکان مطالبه آن با رعایت شرایط قانونی وجود دارد.
البته باید میان هدایایی که واقعاً به مناسبت وصلت و با هدف ازدواج داده شده اند و هدایای معمولی خانوادگی تفاوت قائل شد.
برای مثال، اگر مرد در جریان خواستگاری هدیه ای را به مادر دختر داده باشد، می توان بررسی کرد که آیا این هدیه مشمول ماده ۱۰۳۷ است یا خیر. اما اگر هدیه در یک مناسبت مستقل و بدون ارتباط با وصلت داده شده باشد، ممکن است مشمول قواعد عمومی هبه شود.
تکلیف هدایایی که خانواده دختر و پسر به یکدیگر داده اند چیست؟
گاهی در دوران نامزدی، علاوه بر دختر و پسر، خانواده های آن ها نیز هدایایی را به یکدیگر می دهند.
برای مثال، خانواده دختر ممکن است برای داماد ساعت یا لباس تهیه کنند و خانواده پسر نیز در مقابل، هدایایی مانند طلا، پوشاک یا وسایل شخصی به دختر یا خانواده او بدهند.
در این شرایط، باید مشخص شود که هدیه از طرف چه شخصی، به چه کسی و با چه هدفی داده شده است.
ماده ۱۰۳۷ به طور مشخص درباره هدایایی صحبت می کند که هر یک از نامزدها به طرف دیگر یا والدین او برای وصلت موردنظر داده اند.
بنابراین نمی توان تمام هدایای ردوبدل شده میان خانواده ها را بدون بررسی شرایط، مشمول این ماده دانست.
اگر هدیه توسط یکی از اعضای خانواده به شخص دیگری داده شده باشد، ممکن است برای مطالبه آن لازم باشد مقررات عمومی هبه و شرایط قانونی رجوع از هبه بررسی شود.
در نتیجه، هویت هدیه دهنده و دریافت کننده، قصد طرفین و دلیل پرداخت یا تحویل هدیه در تعیین تکلیف آن اهمیت زیادی دارد.
آیا در صورت فوت یکی از نامزدها، امکان پس گرفتن هدایای نامزدی وجود دارد؟
قانون مدنی برای شرایطی که نامزدی به دلیل فوت یکی از طرفین به هم می خورد، حکم خاصی در نظر گرفته است.
بر اساس ماده ۱۰۳۸ قانون مدنی:
«مفاد ماده قبل از حیث رجوع به قیمت در موردی که وصلت منظور در اثر فوت یکی از نامزدها بهم بخورد مجری نخواهد بود.»
مفهوم این ماده آن است که اگر وصلت موردنظر به دلیل فوت یکی از نامزدها منتفی شود، امکان مطالبه قیمت هدایا بر اساس ماده ۱۰۳۷ وجود ندارد.
برای مثال، اگر مرد در دوران نامزدی یک انگشتر طلا به دختر هدیه داده باشد و پیش از ازدواج فوت کند، در صورتی که انگشتر از بین رفته باشد، نمی توان صرفاً بر اساس ماده ۱۰۳۷ قیمت آن را از دریافت کننده مطالبه کرد.
البته باید توجه داشت که ماده ۱۰۳۸ ناظر بر عدم اجرای حکم ماده ۱۰۳۷ از حیث رجوع به قیمت است و نباید آن را بدون بررسی شرایط به معنای ممنوعیت مطالبه عین هدیه موجود دانست.
آیا اگر یکی از طرفین نامزدی را به هم بزند، باید خسارت هدایای داده شده را پرداخت کند؟
یکی دیگر از اختلافات رایج پس از برهم خوردن نامزدی، مطالبه خسارت از طرفی است که از ازدواج منصرف شده است.
برخی افراد تصور می کنند اگر یکی از نامزدها از ازدواج منصرف شود، طرف مقابل می تواند او را مجبور به ازدواج کند یا تمام هزینه ها و خسارت های ناشی از برهم خوردن نامزدی را از او مطالبه کند.
اما قانون مدنی چنین حقی را به صورت مطلق به رسمیت نشناخته است.
بر اساس ماده ۱۰۳۵ قانون مدنی، وعده ازدواج ایجاد رابطه زوجیت نمی کند و هر یک از طرفین تا زمانی که عقد نکاح جاری نشده است، می تواند از وصلت امتناع کند. طرف دیگر نیز نمی تواند صرفاً به دلیل انصراف از ازدواج، شخص را مجبور به ازدواج یا بابت صرف امتناع از وصلت مطالبه خسارت کند.
بنابراین باید میان دو موضوع تفاوت قائل شد:
استرداد هدایای نامزدی: موضوعی است که در ماده ۱۰۳۷ قانون مدنی پیش بینی شده و با رعایت شرایط آن قابل مطالبه است.
مطالبه خسارت ناشی از انصراف از ازدواج: صرف منصرف شدن یکی از نامزدها، به تنهایی موجب ایجاد حق مطالبه خسارت نمی شود.
البته اگر در کنار برهم خوردن نامزدی، رفتار مستقل و زیان بار دیگری اتفاق افتاده باشد، مسئولیت احتمالی آن رفتار باید با توجه به مبانی قانونی مربوط جداگانه بررسی شود.
در چنین پرونده هایی، تشخیص تفاوت میان انصراف از ازدواج و رفتارهایی که ممکن است به صورت مستقل موجب مسئولیت حقوقی شوند، اهمیت زیادی دارد. برای مثال، اگر یکی از طرفین علاوه بر برهم زدن نامزدی، خسارت مالی مشخصی به طرف مقابل وارد کرده باشد، امکان مطالبه خسارت باید با توجه به نوع رفتار، مدارک موجود و شرایط قانونی بررسی شود.
در این شرایط، مشورت با وکلای رشت می تواند به طرفین کمک کند تا پیش از طرح دعوا، مبانی قانونی مطالبه خسارت، امکان استرداد هدایا و مستندات قابل ارائه به دادگاه را ارزیابی کنند و متناسب با موضوع اختلاف، مسیر حقوقی مناسبی را در پیش بگیرند.
برای پس گرفتن هدایای دوران نامزدی چه مدارکی لازم است؟
اگر یکی از نامزدها پس از برهم خوردن نامزدی قصد استرداد طلا، حلقه، ساعت یا سایر هدایای خود را داشته باشد، باید مدارک و مستندات لازم را برای اثبات ادعای خود فراهم کند.
مهم ترین مدارکی که می توانند در این زمینه مورد استفاده قرار بگیرند عبارت اند از:
۱. فاکتور خرید هدایا: فاکتور طلا، جواهرات، ساعت، تلفن همراه یا سایر وسایل می تواند در اثبات خرید و مشخصات مال مؤثر باشد.
۲. رسید پرداخت وجه: رسیدهای بانکی و تراکنش های مالی ممکن است در اثبات پرداخت هزینه خرید هدیه نقش داشته باشند.
۳. پیامک و مکاتبات طرفین: پیام هایی که در آن ها درباره خرید، دریافت یا مالکیت هدیه صحبت شده است، می توانند به عنوان دلیل یا قرینه مورد بررسی قرار بگیرند.
۴. تصاویر و فیلم ها: عکس ها و فیلم های مراسم نامزدی یا لحظه اهدای هدایا ممکن است در اثبات تحویل مال مؤثر باشند.
۵. شهادت شهود: افرادی که هنگام خرید یا تحویل هدایا حضور داشته اند، در صورت احراز شرایط قانونی شهادت، می توانند در اثبات موضوع مؤثر باشند.
۶. سایر مدارک مرتبط: هر سند یا مدرکی که بتواند تحویل هدیه، مشخصات آن یا ارتباطش با وصلت موردنظر را اثبات کند، ممکن است در رسیدگی قضایی اهمیت داشته باشد.
البته داشتن فاکتور خرید به تنهایی همیشه برای اثبات تحویل هدیه به شخص مقابل کافی نیست. برای مثال، ممکن است مرد فاکتور خرید یک سرویس طلا را در اختیار داشته باشد، اما درباره اینکه طلا واقعاً به دختر تحویل داده شده است اختلاف وجود داشته باشد.
در چنین شرایطی، دادگاه مجموعه مدارک و قرائن موجود را بررسی می کند.
نحوه پس گرفتن هدایای دوران نامزدی چگونه است؟
برای پس گرفتن هدایای دوران نامزدی، در صورت وجود اختلاف و خودداری طرف مقابل از تحویل آن ها، شخص می تواند از طریق مراجع قضایی اقدام کند.
به طور کلی، مراحل پیگیری این موضوع به شرح زیر است:
مرحله اول؛ مشخص کردن فهرست هدایا
در ابتدا باید تمام هدایایی که در دوران نامزدی به طرف مقابل یا والدین او داده شده اند مشخص شوند. بهتر است نوع هدیه، تاریخ تقریبی خرید، ارزش مالی و وضعیت فعلی آن ها ثبت شود.
مرحله دوم؛ جمع آوری مدارک و مستندات
در این مرحله باید فاکتور خرید، رسید پرداخت، تصاویر، پیامک ها و سایر مدارکی که تحویل هدایا و ارتباط آن ها با وصلت موردنظر را اثبات می کنند جمع آوری شوند.
مرحله سوم؛ ثبت دادخواست استرداد هدایا
اگر طرف مقابل از بازگرداندن هدایا خودداری کند، شخص می تواند با تنظیم دادخواست استرداد هدایای دوران نامزدی و ارائه مدارک لازم، موضوع را از طریق دفاتر خدمات الکترونیک قضایی پیگیری کند.
مرحله چهارم؛ رسیدگی دادگاه به مدارک و شرایط قانونی
دادگاه با بررسی مستندات، نوع هدایا، موجود بودن عین آن ها، علت از بین رفتن احتمالی و ارتباط هدایا با وصلت موردنظر، درباره استرداد عین یا قیمت آن ها تصمیم گیری می کند.
نکته مهم اینکه اگر برخی هدایا موجود و برخی دیگر تلف شده باشند، وضعیت حقوقی هرکدام باید به صورت جداگانه بررسی شود.
برای استرداد هدایای نامزدی باید به کدام دادگاه مراجعه کرد؟
رسیدگی به اختلافات مربوط به استرداد هدایای دوران نامزدی، با توجه به ارتباط موضوع با مسائل خانوادگی و مقررات قانون حمایت خانواده، در صلاحیت دادگاه خانواده قرار می گیرد.
بنابراین شخصی که قصد مطالبه طلا، حلقه نامزدی یا سایر هدایای داده شده را دارد، می تواند با ثبت دادخواست از طریق دفاتر خدمات الکترونیک قضایی، پیگیری پرونده را آغاز کند.
برای تنظیم دادخواست نیز بهتر است مشخصات هر یک از هدایا به صورت دقیق درج شود. برای مثال، اگر موضوع دعوا استرداد یک سرویس طلا، انگشتر و ساعت باشد، بهتر است هرکدام با مشخصات و مستندات مربوط در دادخواست معرفی شوند.
همچنین اگر عین برخی از هدایا موجود نباشد، باید شرایط قانونی مطالبه قیمت آن ها بررسی و خواسته متناسب با وضعیت هر مال تنظیم شود.
نمونه خواسته در دادخواست استرداد هدایای دوران نامزدی
برای طرح دعوای استرداد هدایا، باید خواسته متناسب با وضعیت اموال و مدارک موجود تعیین شود.
برای مثال، اگر طلا و سایر هدایای داده شده همچنان موجود باشند، خواسته می تواند با عنوان استرداد عین هدایای دوران نامزدی مطرح شود.
اگر برخی از هدایا موجود نباشند و شرایط قانونی مطالبه قیمت آن ها وجود داشته باشد، امکان طرح مطالبه قیمت هدایا نیز قابل بررسی است.
نمونه ای از عنوان خواسته می تواند به شکل زیر باشد:
«صدور حکم بر استرداد عین هدایای دوران نامزدی با استناد به ماده ۱۰۳۷ قانون مدنی و در خصوص هدایای موجودنبوده، مطالبه قیمت آن ها با احراز شرایط قانونی.»
البته این عبارت صرفاً نمونه ای برای آشنایی با نحوه تنظیم خواسته است و عنوان دقیق دادخواست باید با توجه به وضعیت هر پرونده و نوع اموال مورد مطالبه تعیین شود.
آیا برای پس گرفتن هدایای نامزدی می توان از وکیل خانواده کمک گرفت؟
اگر پس از برهم خوردن نامزدی درباره بازگرداندن طلا، جواهرات، حلقه یا سایر هدایا اختلاف ایجاد شود، بررسی موضوع از نظر حقوقی اهمیت زیادی دارد.
گاهی طرفین درباره اصل هدیه دادن، مالکیت اموال، موجود بودن هدایا یا علت از بین رفتن آن ها اختلاف دارند. در چنین شرایطی، تنظیم نادرست دادخواست یا ارائه نکردن مدارک کافی ممکن است روند رسیدگی را با مشکل مواجه کند.
وکیل خانواده می تواند با بررسی شرایط پرونده، اسناد خرید، رسیدهای پرداخت، پیام ها و سایر مدارک، امکان مطالبه هدایا را ارزیابی کند و در تنظیم دادخواست استرداد هدایای دوران نامزدی راهنمایی لازم را ارائه دهد. همچنین اگر موضوع شامل هدایای متعدد، اموال فروخته شده یا اختلاف میان خانواده های دو طرف باشد، بررسی دقیق ماهیت حقوقی هر هدیه اهمیت بیشتری پیدا می کند.
در چنین شرایطی، بهتر است پیش از اقدام قضایی، مدارک مربوط به خرید و تحویل طلاها و همچنین شرایط برهم خوردن نامزدی به دقت بررسی شوند؛ زیرا نحوه اثبات هدیه دادن و تشخیص امکان مطالبه عین یا قیمت طلا می تواند در نتیجه پرونده تأثیرگذار باشد. برای مثال، افرادی که درگیر چنین اختلافی هستند، می توانند با دریافت مشاوره از وکیل دادگاه خانواده رشت، شرایط حقوقی پرونده خود را بررسی کرده و با آگاهی از مدارک موردنیاز، برای تنظیم دادخواست استرداد هدایای دوران نامزدی اقدام کنند.
جمع بندی؛ آیا هدایای دوران نامزدی بعد از جدایی قابل پس گرفتن هستند؟
بر اساس ماده ۱۰۳۷ قانون مدنی، هر یک از نامزدها می توانند در صورت برهم خوردن وصلت موردنظر، هدایایی را که برای ازدواج به طرف مقابل یا والدین او داده اند مطالبه کنند. بنابراین امکان استرداد هدایای نامزدی فقط به مرد اختصاص ندارد و زن نیز در شرایط قانونی از چنین حقی برخوردار است.
اگر عین هدیه موجود باشد، می توان استرداد همان مال را درخواست کرد. در صورتی که هدیه موجود نباشد، قیمت آن تنها در مورد هدایایی قابل مطالبه است که عرفاً نگهداری می شوند و بدون تقصیر دریافت کننده از بین نرفته باشند.
همچنین اگر نامزدی به عقد نکاح منجر شده باشد، مقررات ماده ۱۰۳۷ برای استرداد هدایا قابل اعمال نیست و باید شرایط موضوع بر اساس قواعد عمومی هبه و سایر مقررات حقوقی بررسی شود.
در نهایت، برای پس گرفتن طلا، حلقه نامزدی و سایر کادوهای دوران نامزدی، بررسی نوع هدیه، مدارک خرید و تحویل آن و شرایط قانونی استرداد اهمیت زیادی دارد. به همین دلیل، پیش از طرح دعوا بهتر است وضعیت حقوقی هر یک از هدایا به صورت جداگانه بررسی شود.